first talk with my toddler about death

Standard

blog2Permainan rutinku dan Sky kalau kami berjalan-jalan ke kota (maksudnya mama yang berjalan dan mendorongnya yang duduk di kereta, hehe), sekitar 2 atau 3 kali seminggu, adalah untuk menyapa semua kucing di balik jendela-jendela rumah yang kami lewati. Kami hapal persis kucing apa yang tinggal di rumah yang mana, dan bagaimana sifat-sifatnya. Ada yang suka bermain, yang langsung meloncat ke arah jendela dan mengeong (sepertinya lho ya, kan tidak terdengar dari luar). Ada yang hanya melihat saja, dan yang lain selalu sedang tidur kalau kami melewatinya. Salah satu yang tergolong di grup terakhir ini adalah seekor kucing berambut panjang yang selalu tidur di atas penutup heater yang sudah hampir jebol, di rumah terakhir sebelum kami menyeberang jalan besar. Tapi sejak beberapa minggu ini kami tidak pernah melihatnya lagi. Tentu saja bisa terjadi bahwa dia kebetulan sedang tidak tidur di sana (seperti kata Sky: “Sedang makan ‘brokjes’ (= makanan kucing kering)”. Tapi aku punya pemikiran lain. Kucing ini memang sudah selalu terlihat tua dan ringkih, dugaanku memang waktunya sudah habis. Jadi aku mencoba memberitahu Sky dengan hati-hati (yah, bagaimana ya caranya memulai percakapan tentang kematian dengan anak kecil): “Ya Sky, memang mungkin dia sedang makan di dalam, tapi mungkin juga bahwa kucingnya sudah mati.” Langsung bilang saja deh, to the point, kita lihat saja reaksinya bagaimana, begitu pikirku. Sky menatapku, seolah berpikir: “Hah? Kata apa tuh? Belum pernah dengar…” Jadi aku mencoba menerangkan sedikit apa itu ‘mati’ (kira-kira berhubungan dengan pergi ke atas sana, tidak akan kembali lagi, dan bahwa semua makhluk akhirnya akan mati juga…). Sky terlihat mendengarkan, tapi sesudahnya berkata lagi dengan riang: “Kucingnya sedang makan ‘brokjes’!” Hehehe…

Kebetulan banget percakapan itu bukan yang satu-satunya hari itu tentang kematian. Di hari yang sama kami mengalami dua kejadian lagi. Sambil berjalan ke taman bermain favoritnya kami juga selalu melihat ada ikan mas yang biasanya berenang-renang di sebuah akuarium di belakang jendela sebuah rumah. Tapi hari itu akuariumnya tidak ada di tempatnya. Bisa saja dipindah oleh empunyanya, mungkin sedang dicuci, atau terlalu panas untuk ditaruh di depan jendela. Tapi aku pikir, ini saatnya meneruskan percakapan pagi tadi: “Sky, mungkin juga bahwa ikan masnya mati ya.” Reaksinya persis seperti tadi pagi. Dia terlihat berpikir sebentar, lalu menjawab: “Atau tidur!”

Sesampainya di rumah, aku sedang sibuk di dapur waktu Sky memanggil-manggil dari halaman: “Mama mamaaa…Stippie ada di air!” Kalian masih ingat Stippie nggak? Itu lho, kepik kesayangan kami. Buat Sky, semua kepik di halaman adalah Stippie, dan kami biarkan saja dia pikir begitu, tanpa memberitahunya bahwa Stippie sebetulnya punya banyak kakak adik baik di halaman kami maupun di luaran sana. Tapi, apa katanya? Stippie di air? Cepat-cepat aku pergi ke luar untuk melihat apa yang mau dia katakan. Tapi kata-katanya memang benar, Stippie ada di air (ada mainan berisi air di halaman untuk bermain kapal-kapalan). Yah Sky, Stippie kan tidak bisa berenang, dan sekarang dia tenggelam di air… jadi hari itu aku katakan sekali lagi kepadanya: “Aku kira Stippie mati…kita kubur saja yuk?” Sky mengangguk, mungkin tidak mengerti apa yang aku katakan, tapi mungkin juga dia sebetulnya tahu, karena aku ingat dia pernah menonton satu episode Sesame Street di mana ada seekor burung yang mati lalu dikubur. Aku mengambil selembar daun, memancing Stippie dari air, membawanya ke tanah di sekitar bunga, menguburnya dan menyekop tanah di atasnya. Sebagian daunnya aku biarkan menyembul ke atas, untuk menandai tempatnya. Sky mengikuti semuanya ini dengan penuh perhatian, tidak mengatakan apa-apa sementara aku menjelaskan apa yang aku perbuat. Setelahnya dia masih berdiri diam sebentar di situ, dan tiba-tiba memintaku mengisi penyiram bunganya dengan air. Setelah aku lakukan, dia berlari kembali ke kuburan si Stippie, lalu menyiraminya dengan air sambil bilang: “Aku kira Stippie sekarang haus!” 😀

blog3

***

Een vast spelletje als Sky en ik naar de stad, 2 of 3 keer per week gaan wandelen (nou ja, ze zit in haar wagen dan), is om alle katten achter de ramen te begroeten. We weten dus precies welke kat(ten) bij welk huis hoort, en hoe hun karakters zijn. Sommigen zijn speels, springen direct naar je toe en miauwen (denken we dan, van de andere kant van het raam). Sommigen kijken je alleen maar aan, en weer anderen slapen altijd als we langslopen. Bij de laatste groep behoort een langharige kat die altijd op een ingezakte verwarmingsbehuizing van het laatste huis van de straat slaapt. Maar sinds een paar weken treffen we haar daar niet meer. Het kan natuurlijk gebeuren dat ze even op een andere plek is (zoals Sky altijd zegt: “Brokjes aan het eten!”). Maar ik heb er een andere vermoeden over. Die kat zag er altijd al zo oud en fragiel uit, en volgens mij was haar tijd gewoon op. Ik probeerde Sky voorzichtig te vertellen (tja, hoe moet je een gesprek over de dood met een peuter beginnen?): “Ja, het kan zijn dat zij even binnen is, maar het kan ook zijn dat ze dood is.” Dan maar eerlijk en to-the-point, dacht ik. Sky keek me aan, volgens mij dacht ze: “Watte? Ik heb dat woord nog nooit gehoord!” Dus ik heb geprobeerd dat nieuwe woordje “dood” een beetje uit te leggen (iets met niet meer terugkomen, naar de hemel gaan, alle wezens gaan uiteindelijk dood…). Sky luisterde wel, maar daarna zei ze weer vrolijk: “Katje is even brokjes eten!” Haha…

Toevallig was dit niet ons enige gesprek over de dood, want op dezelfde dag hadden we nog twee voorvallen meegemaakt. Onderweg naar haar favoriete speelplek groeten we ook altijd een goudvisje die meestal vrolijk zwemt in een aquarium achter een raam. Maar nu is de aquarium weg. Het kan heel goed zijn dat de eigenaar het verplaatst heeft (misschien te warm zo onder de zon), maar ik dacht laat ik nou maar hetzelfde onderwerp als vanmorgen nog een keer noemen: “Nou Sky, misschien is het goudvisje ook doodgegaan…” Dezelfde reactie kreeg ik van haar, na even nagedacht te hebben zei ze terug: “Of slapen!”

Thuisgekomen, was ik bezig in de keuken toen ik Sky vanuit de tuin hoorde roepen: “Mama mamaaa….Stippie is in het water!” Kennen jullie Stippie nog? Dat is ons lievelingslieveheersbeestje. Voor Sky zijn alle lieveheersbeestjes in onze tuin gewoon Stippie, en we houden het leuk zo, zonder haar te vertellen dat Stippie waarschijnlijk heel veel broertjes en zusjes in onze tuin en daarbuiten heeft rondvliegen. Maar wat hoor ik nou? Stippie in het water? Snel ging ik naar buiten toe om te kijken wat ze precies bedoelde. Maar ze zei het goed, Stippie lag in het water (er zit een waterbaan voor bootjes in de tuin die vol met water zit). Tja Sky, Stippie kon niet zwemmen, en nu lag hij roerloos in het water… Dus toch maar nog een keer gezegd: “Ik denk dat Stippie dood is, zullen we hem maar begraven?” Sky knikte, waarschijnlijk had ze geen idee waar ik het over had (of wel, want bij Sesamstraat heeft ze ook ooit een aflevering met een begraven dode vogel gekeken). Ik pakte een blad, viste Stippie uit het water, bracht het naar de grond bij de bloemetjes, en met behulp van een schep zette ik Stippie onder de grond. Een deel van het blad liet ik boven de grond steken, om zodoende de plek te markeren. Sky volgde dit alles met belangstelling, zei eigenlijk niks terwijl ik van alles uitlegde. Daarna bleef ze nog even stil staan, en ineens vroeg ze me wat water voor in haar gieter. Dat deed ik, waarna zij vrolijk terug rende naar Stippie’s plek, giet wat water bij en zei: “Ik denk dat Stippie nu dorst heeft!” 😀

blog1

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s